Điện sinh lý trong chẩn đoán và điều trị rối loạn nhịp tim

Phương pháp thăm dò điện sinh lý có khả năng cho biết chính xác hoạt động điện sinh lý tim, biết chính xác vị trí bất thường trong hệ thống dẫn truyền của quả tim gây nên rối loạn nhịp tim. Trong kỹ thuật này, bác sĩ sẽ dùng các dây thông điện cực đặc biệt đưa vào tận trong tim. Đầu trong dây thông dò tìm vị trí tổn thương, đầu ngoài dây thông đưa các thông tin ra hệ thống máy điện sinh lý để phân tích và đánh giá.

Vai trò của phương pháp thăm dò điện sinh lý tim

Hoạt động bình thường của quả tim được điều khiển bởi hệ thần kinh tim. Khi cơ tim co bóp sẽ phát ra dòng điện sinh lý, điện sinh lý tim được ghi bằng các điện cực thăm dò, đánh giá dòng điện do cơ tim phát ra sẽ cho biết hoạt động của hệ thần kinh tim. Phương pháp này đánh giá chính xác toàn bộ hoạt động điện sinh lý của quả tim, qua đó nó cho biết vị trí, hình thái và mức độ tổn thương của hệ thần kinh tim. Khi đó bác sĩ sẽ có lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả nhất với bệnh rối loạn nhịp tim của bạn. Phương pháp này đặc biệt có ý nghĩa với những rối loạn nhịp tim có nguy cơ ảnh hưởng tới tính mạng và những rối loạn nhịp không được chẩn đoán bằng những phương pháp thông thường khác.

Quá trình thực hiện thăm dò điện sinh lý cơ tim diễn ra ở đâu?

Bác sĩ sẽ tiến hành làm phương pháp này trong khu can thiệp tim mạch tại phòng máy, có hai hệ thống máy chính là:

- Hệ thống máy chụp mạch số hoá: giúp bác sĩ quan sát các điện cực thăm dò trong buồng tim.

- Hệ thống máy điện sinh lý: xử lý các thông số nhận được từ buồng tim và thực hiện các kỹ thuật điều trị.

Đốt điện sinh lý bằng sóng có tần số radio qua ống thông.

Bệnh nhân cần chuẩn bị những gì?

Bệnh nhân được nhập viện và chuẩn bị trước ngày làm thủ thuật, một số việc sẽ được thực hiện: không sử dụng các thuốc điều trị trước khi thăm dò từ 2 đến 3 ngày; làm xét nghiệm kiểm tra: xét nghiệm máu tổng thể, ghi điện tâm đồ bề mặt; bác sĩ sẽ kiểm tra các thuốc người bệnh đang sử dụng và các thuốc bị dị ứng nếu có; bác sĩ sẽ giải thích với người bệnh về quá trình thực hiện thủ thuật, những lợi ích cũng như những tai biến có thể gặp và nhận được sự đồng ý từ phía bệnh nhân; không ăn và uống từ 6 đến 8 giờ trước khi làm thủ thuật.

Quá trình thực hiện diễn ra như thế nào?

Thăm dò điện sinh lý: Bệnh nhân được y tá đưa đến phòng làm thủ thuật và hướng dẫn vào phòng máy. Bệnh nhân sẽ được gắn máy theo dõi mạch, huyết áp, điện tâm đồ bề mặt; đặt đường truyền tĩnh mạch. Bác sĩ sẽ gây tê và chọc mạch máu để mở các đường vào hệ mạch máu. Dụng cụ mở đường vào được đặt tại bẹn và vùng ngực trái. Qua những chỗ chọc mạch, các dây thông điện cực được đưa vào tới tận buồng tim. Qua màn hình máy chụp mạch, bác sĩ xác định vị trí của đầu các điện cực trong buồng tim tương ứng với những vị trí cần thăm dò. Thông tin truyền qua dây thông điện cực ra hệ thống máy điện sinh lý để phân tích các biến đổi, qua đó đánh giá chính xác vị trí tổn thương. Một số trường hợp bác sĩ sẽ phải kích thích vào hệ thần kinh tim gây loạn nhịp, qua đó đánh giá toàn bộ chức năng và mức độ tổn thương của hệ thần kinh tim. Khi tổn thương được xác định rõ, nếu có chỉ định điều trị bằng sóng tấn số radio bác sĩ sẽ chuyển sang thực hiện kỹ thuật này.

Điều trị rối loạn điện sinh lý bằng sóng có tần số radio qua dây thông điện cực

Một loại dây thông điện cực đặc biệt được đưa vào vị trí tổn thương. Dây thông này có khả năng truyền dẫn sóng radio từ hệ thống máy điện sinh lý vào tận cơ tim. Tại điểm tiếp xúc giữa đầu dây thông điện cực và cơ tim, năng lượng sóng radio phát ra sẽ làm triệt bỏ các ổ gây rối loạn nhịp tim và các đường dẫn truyền bất thường trong cơ tim. Kết quả là thiết lập lại trật tự phát nhịp và đường truyền bình thường của hệ thần kinh tim, làm nhịp tim sẽ đều trở lại bình thường.

Điều gì sẽ xảy ra trong lúc thực hiện thăm dò điện sinh lý?

Bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo trong lúc thực hiện kỹ thuật và sẽ được yêu cầu phối hợp với bác sĩ trong một số trường hợp. Phương pháp này khi thực hiện chỉ có cảm giác tức nặng tại vùng chọc mạch. Khi dụng cụ di chuyển trong lòng mạch tới quả tim và xoay chuyển ở bên trong quả tim sẽ không gây cảm giác gì.

Bệnh nhân có thể mỏi do phải nằm lâu trên bàn. Hãy nói với bác sĩ nếu thấy cảm giác khó chịu hoặc thấy xuất hiện đau đầu, đánh trống ngực, đau ngực hay khó thở, bác sĩ và y tá sẽ giúp bệnh nhân giảm đi các triệu chứng đó.

Tai biến trong lúc thực hiện phương pháp này: Đây là phương pháp can thiệp xâm nhập, nó có một vài nguy cơ. Tỷ lệ tai biến là rất thấp, tuy nhiên nó có thể ảnh hưởng tới tính mạng. Mặc dù rất ít bệnh nhân phải chịu các tai biến nhưng bác sĩ sẽ luôn sẵn sàng chuẩn bị đối phó khi nó xảy ra.

Phải làm gì sau khi thực hiện xong phương pháp thăm dò điện sinh lý?

Tất cả mọi dụng cụ sẽ được rút ra khỏi cơ thể. Tại vị trí chọc mạch, y tá sẽ ép cầm máu trong vòng 10-20 phút, bác sĩ sẽ khâu cầm máu nếu thấy cần thiết. Khi về bệnh phòng, người bệnh phải giữ thẳng chân trong vòng 6 giờ để bảo đảm không chảy máu tại vị trí chọc mạch. Y tá sẽ tiếp tục theo dõi mạch và huyết áp của người bệnh thường xuyên tại phòng bệnh. Hãy báo cho bác sĩ và y tá bất kể những dấu hiệu bất thường nào xảy ra tại chỗ chọc mạch hay cảm giác bất thường về nhịp tim của mình. Bác sĩ sẽ cho ra viện khi thấy sức khỏe của bệnh nhân đảm bảo. Khi về nhà, người bệnh sẽ tiếp tục dùng thuốc và chế độ sinh hoạt theo chỉ định của bác sĩ và tái khám theo đúng lịch hẹn.

TS. Phạm Quốc Khánh(Viện Tim mạch Việt Nam)-SKĐS

-->đọc tiếp...

Điều trị rung nhĩ không dùng thuốc

Hiệu quả hạn chế và nguy cơ gây rối loạn nhịp tim của các thuốc chống rối loạn nhịp tim đã dẫn đến sự nghiên cứu rộng rãi các biện pháp không sử dụng thuốc thay thế trong điều trị RN. Hơn nữa, các nghiên cứu gần đây về cơ chế của RN đã dẫn đến việc phát triển các biện pháp điều trị không dùng thuốc khác nhau bằng cách trực tiếp loại bỏ yếu tố khởi phát và làm thay đổi điện sinh lý nền để phòng ngừa và điều trị RN.

Thủ thuật ngoại khoa Maze

Phẫu thuật tạo ra những hàng rào ngăn cản sự dẫn truyền ở những vùng đặc biệt trong tâm nhĩ phải và tâm nhĩ trái để điều trị RN. Thủ thuật ngoại khoa Maze bao gồm rạch những đường xung quanh các tĩnh mạch phổi và rạch nhiều đường kẻ ở trong tâm nhĩ ở cả hai tâm nhĩ bằng kỹ thuật kinh điển "cắt - vá - khâu" hay bằng các loại năng lượng khác nhau (sóng radio, vi sóng, siêu âm và cắt lạnh) để điều trị RN. Ưu điểm của các kỹ thuật sử dụng các nguồn năng lượng khác nhau thay thế cho "cắt - vá - khâu" là có thể thực hiện đơn giản hơn, nhanh hơn với sự xâm lấn tối thiểu. Tuy vậy, thủ thuật ngoại khoa Maze này rất phức tạp. Trình độ kỹ thuật cũng như kỹ năng của các nhà phẫu thuật quan trọng hơn là các dụng cụ phương tiện để đảm bảo có kết quả tốt trên lâm sàng. Mặt khác, các bệnh nhân RN được phẫu thuật tim mở do các bệnh lý đi kèm như phẫu thuật van hai lá hay bắc cầu nối chủ-vành, thủ thuật ngoại khoa Maze có thể là một phương pháp điều trị có hiệu quả cho các bệnh nhân bị RN kháng thuốc.

Cấy máy tạo nhịp tim cho bệnh nhân.

Điều trị bằng dụng cụ- Tạo nhịp nhĩ và phá rung

Với các bệnh nhân có chỉ định cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn theo quy ước như suy nút xoang, nhịp tim chậm có triệu chứng, việc sử dụng máy tạo nhịp gần với sinh lý hơn như tạo nhịp hai buồng tim, tạo nhịp tâm nhĩ thì tốt hơn là tạo nhịp một buồng thất và đã được chứng minh là có thể phòng ngừa RN. Hơn nữa, ở các bệnh nhân có dẫn truyền nút nhĩ thất bình thường nên cố gắng giảm thiểu tạo nhịp thất. Mặc dù có rất nhiều loại máy tạo nhịp đời mới và máy phá rung có thể cấy được trong cơ thể với các tác dụng khác nhau cùng được tích hợp trong máy (tạo nhịp vượt tần số, tạo nhịp nhĩ chống cơn tim nhanh và phá rung nhĩ) được thiết kế để phòng ngừa và điều trị RN. Tuy nhiên chưa có những nghiên cứu ngẫu nhiên lớn chứng tỏ hiệu quả của các loại máy này. Tạo nhịp nhĩ một vị trí, tạo nhịp nhĩ phải nhiều vị trí và tạo nhịp 2 nhĩ đã được thử nghiệm để điều trị và phòng ngừa RN, nhưng chưa có nghiên cứu nào chứng minh lợi ích lâu dài của phương pháp điều trị này.

Cơ chế rung nhĩ bằng máy tạo nhịp tim.

Triệt phá nút nhĩ thất và cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn là một chiến lược điều trị có hiệu quả để làm giảm triệu chứng và/hoặc để kiểm soát tần số tim ở các bệnh nhân RN kháng trị. Các nhà khoa học cho thấy có sự cải thiện đáng kể sau triệt bỏ nút nhĩ thất và cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn về chất lượng cuộc sống và kết quả lâm sàng, cũng như tỷ lệ tử vong toàn bộ hay đột tử. Các bệnh nhân có triệu chứng suy tim hay có rối loạn chức năng thất trái, tạo nhịp 2 buồng thất sau khi triệt bỏ nút nhĩ thất để điều trị RN mạn tính cho thấy có cải thiện tốt hơn khả năng gắng sức và chức năng thất trái khi so sánh với tạo nhịp một buồng thất phải. Tuy nhiên phương pháp này xâm lấn nhiều hơn và làm nhịp tim của bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn vào máy tạo nhịp. Phương pháp này thường được cân nhắc trong trường hợp bệnh nhân bị RN mà các biện pháp điều trị khác thất bại trong kiểm soát nhịp tim hay tần số tim hay ở những bệnh nhân đã được cấy máy tạo nhịp hay máy phá rung rồi.

Điều trị qua ống thông

Chiến lược điều trị RN qua ống thông với mục tiêu chủ yếu là loại bỏ ổ kích hoạt gây RN hay duy trì RN và làm thay đổi điện sinh lý nền của tâm nhĩ. Hiện nay, các kỹ thuật điều trị qua ống thông khác nhau để cô lập hoạt động điện học của các tĩnh mạch phổi với tâm nhĩ và/hoặc thay đổi điện sinh lý nền của nhĩ trái xung quanh các tĩnh mạch phổi đã được sử dụng để điều trị RN mạn tính. Tại những trung tâm có nhiều kinh nghiệm điều trị RN qua ống thông có tỷ lệ thành công với các kỹ thuật điều trị RN qua ống thông khác nhau tương tự nhau và đạt được vào khoảng 80%. Thậm chí ở những bệnh nhân bị suy tim và rối loạn chức năng thất trái, điều trị RN qua ống thông khôi phục lại nhịp xoang mà không cần phải dùng thuốc chống loạn nhịp tim đạt tới 70% các trường hợp và cải thiện rõ rệt chức năng thất trái.

Mặc dù những báo cáo cho thấy tỷ lệ thành công rất ấn tượng của phương pháp can thiệp qua ống thông điều trị RN, các thủ thuật này cũng có những biến chứng nguy hiểm đe doạ đến tính mạng người bệnh. Do vậy điều trị RN qua ống thông nên được cân nhắc ở những bệnh nhân RN có triệu chứng kháng với điều trị thuốc, đặc biệt là những bệnh nhân trẻ và chỉ có RN đơn thuần, hay ở những bệnh nhân không thể sử dụng thuốc chống rối loạn nhịp tim lâu dài.

TS. Nguyễn Quang Tuấn-SKĐS

-->đọc tiếp...

Những giải pháp xử trí rung nhĩ - Kỳ II

Sự nguy hiểm của loạn nhịp tim do rung nhĩ (RN) mạn tính, cấp tính đều có thể gây ra đột qụỵ, tử vong. Do vậy cần có những biện pháp điều trị hiệu quả các dạng loạn nhịp này.

Cơn RN mới cấp tính

Những bệnh nhân này thường có hội chứng tiền kích thích với tần số thất cực kỳ nhanh hay có bệnh về cấu trúc tim trầm trọng như bệnh van tim nặng, suy tim mạn tính hay thiếu máu cơ tim cấp tính.

Kiểm soát tần số thất cấp tính

Phần lớn bệnh nhân có cơn RN cấp có tần số thất nhanh. Do vậy, cần kiểm soát tần số thất để cải thiện tình trạng huyết động và làm giảm triệu chứng. Mục tiêu của điều trị là làm giảm tần số tim lúc nghỉ xuống dưới 80-90 lần/phút bằng các thuốc ức chế nút nhĩ thất (verapamil, diltiazem, chẹn bêta giao cảm và digoxin) qua đường tĩnh mạch hay đường uống. Những bệnh nhân có suy tim cần làm giảm ứ máu ở phổi bằng các thuốc lợi tiểu và thuốc giãn mạch, từ đó có thể giúp làm giảm nhịp tim.

Máy tạo nhịp chống rung nhĩ.

Chuyển nhịp tim

Trong vòng 24 giờ, có tới 70-80% bệnh nhân có cơn RN mới cấp tính tự trở về nhịp xoang. Nếu nhịp của bệnh nhân không tự trở về nhịp xoang, điều trị chuyển nhịp tim bằng thuốc hay sốc điện cần được cân nhắc. Nhìn chung, các bệnh nhân không có bệnh van tim mới bị RN <> 48 giờ hay những người có nguy cơ bị thuyên tắc mạch cao hơn do có bệnh van tim, cần uống thuốc chống đông đầy đủ 3 tuần trước khi tiến hành chuyển nhịp hoặc làm siêu âm qua thực quản để loại trừ huyết khối trong tâm nhĩ, cho phép tiến hành chuyển nhịp ngay với việc sử dụng heparin đường tĩnh mạch. Khi tiểu nhĩ trái không thể đánh giá được một cách đầy đủ, điều trị chuyển nhịp cần tiến hành sau 3 tuần uống thuốc chống đông.

RN mạn tính

Kiểm soát tần số thất

Mục đích của việc kiểm soát tần số thất ở bệnh nhân RN là làm giảm triệu chứng và phòng ngừa bệnh cơ tim do nhịp tim nhanh. Nhìn chung, cần kiểm soát tần số thất trong khoảng 60-80 lần/phút khi nghỉ ngơi và 90-115 lần/phút khi gắng sức trung bình. Cả thuốc chẹn bêta giao cảm và thuốc chẹn kênh canxi loại làm giảm nhịp tim đều được ưa chuộng để lựa chọn bắt đầu đơn trị liệu kiểm soát tần số thất ở các bệnh nhân RN. Triệt phá nút nhĩ thất và cấy máy tạo nhịp vĩnh viễn có thể là biện pháp có lợi để kiểm soát tần số tim khi các biện pháp dùng thuốc khác thất bại hay có chống chỉ định, đặc biệt là khi có rối loạn chức năng tâm thu thất trái.

Khôi phục và duy trì nhịp xoang

Khôi phục nhịp xoang có thể đạt được bằng thuốc hay sốc điện chuyển nhịp. Sốc điện chuyển nhịp bằng máy sốc điện đồng bộ từ bên ngoài lồng ngực, đặc biệt với máy phá rung 2 pha là một phương pháp rất có hiệu quả (tỷ lệ thành công trên 90%) trong khôi phục lại nhịp xoang. Tuy nhiên, tất cả các bệnh nhân có RN mạn tính cần được điều trị thuốc chống đông đầy đủ trước và sau khi chuyển nhịp tim.

Duy trì nhịp xoang sau khi chuyển nhịp tim thành công là một công việc khó khăn hơn. Một số bệnh nhân có thể không bị tái phát RN sau một giai đoạn RN đơn độc, đặc biệt là ở những người mà nguyên nhân gây RN có thể điều trị được và không cần sử dụng thuốc kéo dài sau khi chuyển nhịp tim. Tuy nhiên, hầu hết các bệnh nhân được chuyển nhịp tim từ RN mạn tính có tỷ lệ tái phát RN sớm hay muộn mà không được điều trị thuốc chống rối loạn nhịp khá cao. Việc lựa chọn các thuốc chống rối loạn nhịp tim sử dụng lâu dài phải dựa trên các bệnh lý đi kèm.

Phòng ngừa thuyên tắc mạch

Như đã bàn luận ở trên, không phụ thuộc vào chiến lược kiểm soát nhịp tim hay kiểm soát tần số tim, tất cả các bệnh nhân có yếu tố nguy cơ bị đột quị liên quan đến RN cần được điều trị dự phòng thuyên tắc mạch.

Các thuốc chống đông đều có nguy cơ gây chảy máu. Do vậy, việc đánh giá các yếu tố nguy cơ của biến chứng chảy máu cũng là một bước quan trọng trước khi bắt đầu điều trị thuốc chống đông. Hiệu quả của các thuốc chống đông máu nhóm đối kháng vitamin K như warfarin hay sintrom bị ảnh hưởng bởi các thức ăn khác nhau, sự tương tác thuốc, chức năng gan, chế độ ăn có chứa vitamin K, sự khác nhau về di truyền trong hoạt hoá các men và lượng rượu mà người bệnh uống. Cần giải thích cho người bệnh về lợi ích, những nguy cơ tiềm ẩn của việc sử dụng thuốc chống đông cũng như sự tương tác của thuốc chống đông với thức ăn, thảo dược và với các thuốc khác.

Khi bắt đầu điều trị thuốc chống đông, theo dõi liên tục và thường xuyên các chỉ số đông máu là biện pháp chủ yếu để duy trì sự an toàn và hiệu quả của việc điều trị.

Cuối cùng, vì tiểu nhĩ trái là nguồn gốc chủ yếu của huyết khối ở bệnh nhân RN, có một dụng cụ mới được chế tạo ra để có thể bít tiểu nhĩ trái bằng đường can thiệp qua da (không phải phẫu thuật) ở bệnh nhân có nguy cơ đột quị cao nhưng không thể sử dụng thuốc chống đông máu kéo dài. Ngoài ra, phẫu thuật buộc hay cắt bỏ tiểu nhĩ trái ở các bệnh nhân được phẫu thuật tim mở cũng có thể là một chiến lược phòng ngừa đột quị cho các bệnh nhân RN có nguy cơ cao.

TS. Nguyễn Quang Tuấn-Skđs

-->đọc tiếp...

Mối đe dọa sức khỏe từ bệnh rung nhĩ - Kỳ I

Rung nhĩ (RN) là rối loạn nhịp tim hay gặp nhất. RN làm tăng tỷ lệ tử vong và biến chứng do tim mạch. Cùng với suy tim, RN là một bệnh lý quan trọng mới nổi lên trong các bệnh tim mạch do tuổi thọ của người dân ngày càng tăng cao. RN làm tăng 3-5 lần nguy cơ bị đột qụy, 3 lần nguy cơ bị suy tim và tăng có ý nghĩa nguy cơ tử vong từ 1,5 - 3 lần. Nguy cơ đột qụy do RN luôn cao ở mọi lứa tuổi.

Sơ đồ cơ chế gây loạn nhịp tim.

Mặc dù RN thường đi kèm với các bệnh lý tim mạch hay các yếu tố nguy cơ khác, nhưng có khoảng 30% bệnh nhân bị RN vô căn. Các yếu tố nguy cơ gây RN bao gồm: tuổi cao, giới nam, uống rượu, rối loạn chức năng tuyến giáp, bệnh phổi mạn tính tắc nghẽn, đái tháo đường, các bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp, bệnh lý van tim, bệnh tim thiếu máu cục bộ, các bệnh cơ tim, suy tim, bệnh tim bẩm sinh, hội chứng tiền kích thích (Wolff-Parkinson-White), phì đại tâm thất trái, mới phẫu thuật tim hoặc ngoài tim.

Những ảnh hưởng của RN

Khi bị RN, tâm nhĩ co bóp với tần số > 350 lần/phút làm cho tâm nhĩ co bóp không có hiệu quả. Sự co bóp hỗn loạn của tâm nhĩ đã hoạt hoá nút nhĩ thất theo những khoảng cách ngẫu nhiên khác nhau. Nút nhĩ thất có chức năng sinh lý là hạn chế sự dẫn truyền các hoạt động của tâm nhĩ. Trong hầu hết các trường hợp, tần số thất sẽ không đều và dao động trong khoảng từ 80 - 120 nhịp/phút lúc nghỉ. Sự co bóp không hiệu quả của tâm nhĩ sẽ làm giảm sự đổ đầy máu vào tâm thất trái (do vậy sẽ làm giảm thể tích tống máu), áp lực trong nhĩ trái tăng cao hơn cùng với sự ứ đọng máu sẽ dẫn đến hình thành các cục huyết khối ở trong nhĩ trái. Khi nhịp tim càng nhanh thì càng làm giảm sự đổ đầy thất trái, giảm thể tích tống máu và do đó làm giảm cung lượng tim. Thường hai nhát bóp quá gần nhau thì sẽ không tạo ra mạch vì thể tích nhát bóp của tâm thất quá nhỏ và khi đó tần số mạch sẽ thấp hơn tần số tim, đây là một đặc điểm quan trọng của RN. Sự đáp ứng của tâm thất phụ thuộc vào nút nhĩ thất. Sự dẫn truyền nhĩ thất tăng lên trong khi gắng sức hay căng thẳng sẽ làm tần số thất tăng lên và có thể làm xấu hơn tình trạng huyết động. Mặt khác, kiểm soát nhịp tim một cách phù hợp bằng các thuốc chẹn nút nhĩ thất sẽ làm hạn chế những thay đổi này và cải thiện triệu chứng của người bệnh. Nếu nhịp thất đáp ứng nhanh và kéo dài sẽ làm ảnh hưởng đến sự co bóp của tâm thất trái và có thể dẫn đến bệnh cơ tim do nhịp tim nhanh (tachycardiomyopathy).

Nguyên nhân gây RN

Các thực nghiệm trên mô hình động vật và nghiên cứu lâm sàng gần đây đã cho thấy những bằng chứng mới về cơ chế bệnh sinh của RN. RN trên thực nghiệm có thể được gây ra bởi những xung động rất nhanh từ một nguồn đơn độc hay bởi nhiều vòng vào lại những sóng ngẫu nhiên liên tục qua cơ tim không ở trong thời kỳ trơ. Ổ ngoại vị nhanh từ một nguồn tự động đơn độc có nguồn gốc chủ yếu từ các tĩnh mạch phổi, có thể kích hoạt để gây ra và duy trì RN ở các bệnh nhân bị RN kịch phát. Các ổ ngoại vị khác ở tĩnh mạch chủ trên, xoang vành, thành dưới tâm nhĩ trái, tĩnh mạch Marshall và vách liên nhĩ cũng có thể khởi phát RN. Hơn nữa, cuồng động nhĩ hay bất cứ cơn tim nhanh trên thất nào cũng có thể là nguồn khởi phát RN.

Ngược lại, RN đã định hình thường do nhiều vòng vào lại gây ra. Chiều dài của sóng là kết quả của thời kỳ trơ của tâm nhĩ và tốc độ dẫn truyền trong nhĩ. Do vậy, vì bất kỳ một lý do nào đó làm thay đổi cấu trúc tâm nhĩ và thay đổi điện sinh lý học làm ngắn lại thời kỳ trơ của tâm nhĩ hoặc làm chậm sự dẫn truyền trong nhĩ có thể tạo thuận lợi để duy trì RN. Cả các nghiên cứu trên động vật và trên người cho thấy rằng sự xuất hiện RN dẫn đến sự thay đổi thời gian trơ của tâm nhĩ làm duy trì RN. Những thay đổi này song hành với sự tiến triển tăng dần thời gian sóng P, rối loạn chức năng nút xoang và giãn nhĩ trái từ RN kịch phát trở thành RN mạn tính, gợi ý quá trình tái cấu trúc điện cơ học tiến triển. Thêm vào đó, sự phân tán của các tốc độ dẫn truyền khi tâm nhĩ giãn ra ở các bệnh nhân suy tim có thể là một cơ chế thay thế gây RN mạn tính. Sự tái cấu trúc điện cơ học này kéo theo sự phì đại tế bào, xơ cơ nhĩ và quá tải ion canxi, làm tăng xu hướng gây RN. Do vậy, cái vòng luẩn quẩn của sự tiến triển gây RN kéo dài xuất hiện khi một trong các quá trình đó bắt đầu. Do vậy, điều trị một cách tích cực khi mới bắt đầu bị RN có thể ngăn ngừa được sự tiến triển của hiện tượng tái cấu trúc điện cơ học tâm nhĩ.

Ngoài ra còn có nhiều yếu tố khác có vai trò quan trọng trong khởi phát và duy trì RN. Trên mô hình thực nghiệm động vật gây RN, cần kích thích hệ thần kinh phó giao cảm hay tiêm trực tiếp chất acetylcholine vào tổ chức tâm nhĩ để duy trì RN. Sự thay đổi trương lực thần kinh tự động với kích thích hoặc là hệ thần kinh phó giao cảm hay giao cảm trực tiếp ảnh hưởng đến sự trơ của tâm nhĩ làm ảnh hưởng đến các cơ chế ổ hay vòng vào lại gây RN. Các yếu tố làm thay đổi khác cho thấy có vai trò quan trọng trong khởi động và duy trì RN bao gồm các ảnh hưởng của thuốc, quá trình viêm, chuyển hoá và thay đổi các chất điện giải có thể khởi phát cơn RN và ảnh hưởng đến tính nhạy cảm của tâm nhĩ gây RN.

Biểu hiện lâm sàng

Các triệu chứng lâm sàng của rung nhĩ rất thay đổi và phụ thuộc vào một số yếu tố bao gồm tần số thất, chức năng tim, các bệnh lý đi kèm và sự nhận thức của từng người bệnh. Cả tần số tim nhanh, không đều và sự mất hoạt động đồng bộ nhĩ góp phần làm ảnh hưởng đến hoạt động của tim và gây ra các triệu chứng trên lâm sàng. Triệu chứng hay gặp nhất (54%) của bệnh nhân RN là cảm giác hồi hộp đánh trống ngực, một tỷ lệ lớn các bệnh nhân có các triệu chứng khác bao gồm khó thở (44%), mệt mỏi (14%), hoa mắt chóng mặt (10%). Đặc biệt có tới 11% bệnh nhân bị RN nhưng không có triệu chứng gì. Hơn nữa, biểu hiện lâm sàng đầu tiên của bệnh nhân bị RN có thể là biến chứng tắc mạch hay tình trạng suy tim tăng nặng thêm. Khi khám lâm sàng, các dấu hiệu cường giáp, bằng chứng của thuyên tắc mạch ngoại biên, các bệnh van tim, tăng huyết áp và suy tim cũng cần được đánh giá.

TS. Nguyễn Quang Tuấn (Viện Tim mạch Việt Nam)

-->đọc tiếp...

Dự phòng tái phát sau nhồi máu cơ tim

Bệnh nhân nhồi máu cơ tim có nguy cơ tái phát rất cao nếu không được chăm sóc và điều trị tốt sau khi được cứu sống bằng thuốc tiêu sợi huyết, can thiệp hay phẫu thuật bắc cầu nối chủ - vành. Chính vì vậy, ngay khi được xử trí, bệnh nhân cần phải tuân thủ các chỉ định của thầy thuốc và cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu có các biểu hiện tái phát.

Những điều bệnh nhân cần biết

Trước khi ra viện, các bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp (NMCTC) cần được giáo dục về sức khỏe, các hoạt động thể lực, thay đổi lối sống và việc dùng thuốc để phòng ngừa thứ phát các bệnh tim mạch. Bệnh nhân và gia đình cần có bảng hướng dẫn trước khi ra viện về các triệu chứng của thiếu máu cơ tim, gọi xe cấp cứu khi các triệu chứng thiếu máu cơ tim tái phát và không giảm đi hay trở nên trầm trọng hơn 5 phút sau khi ngậm 1 viên nitroglycerin dưới lưỡi để đảm bảo chắc chắn bệnh nhân sẽ được chẩn đoán và điều trị sớm khi bệnh tái phát.

Tất cả bệnh nhân có thừa cân - béo phì cần phải thực hiện chiến lược giảm cân. Nên đo vòng bụng và tính chỉ số khối lượng cơ thể cho các bệnh nhân. Chỉ số khối lượng cơ thể trung bình từ 18,5 - 24,9 kg/m2. Nếu vòng bụng lớn hơn 90cm ở nam giới và hơn 80cm ở nữ giới có thể dẫn đến hội chứng chuyển hóa và cần phải giảm cân.

Các bệnh nhân cần tránh tái hút thuốc lá ngay trước khi ra viện. Đồng thời phải kiểm soát huyết áp dưới 140/90mmHg (dưới 130/80mmHg ở bệnh nhân đái tháo đường hay bệnh thận mạn tính) bằng thuốc và thay đổi lối sống. Thay đổi lối sống (giảm cân, thay đổi chế độ ăn, tăng hoạt động thể lực và ăn nhạt) nên thực hiện cho tất cả các bệnh nhân có huyết áp lớn hơn hoặc bằng 120/80mmHg. Không nên dùng thuốc chẹn kênh canxi nhóm dihydropyridin có tác dụng ngắn để điều trị tăng huyết áp.

Nếu bệnh nhân có kèm theo đái tháo đường cần kiểm soát chặt đường huyết bằng insulin hay thuốc hạ đường huyết uống và chế độ ăn để đạt HbA1C dưới 7%. Nhóm thuốc thiazolidinedion không nên dùng cho các bệnh nhân hồi phục sau NMCTC bị suy tim độ III-IV.

Hormon liệu pháp với estrogen phối hợp với progestin không nên sử dụng cho các bệnh nhân mới bị mãn kinh sau NMCTC như là một biện pháp phòng ngừa thứ phát các biến cố của bệnh mạch vành nói chung. Các bệnh nhân mãn kinh đã sử dụng thuốc tại thời điểm bị NMCTC không nên tiếp tục dùng thuốc. Tuy nhiên, các bệnh nhân đã sử dụng thuốc 1-2 năm muốn tiếp tục sử dụng thuốc vì các chỉ định khác nên cân nhắc giữa nguy cơ và lợi ích mang lại từ việc sử dụng thuốc. Hormon liệu pháp không nên tiếp tục dùng khi bệnh nhân phải nằm dưỡng bệnh tại giường.

Các vitamin chống ôxy hóa như vitamin E, C không nên sử dụng cho bệnh nhân hồi phục sau NMCTC để phòng ngừa các bệnh tim mạch.

Cần kiểm soát nhịp tim sau khi được xử trí nhồi máu.

Các chỉ định điều trị cần thiết sau nhồi máu cơ tim

Các bệnh nhân hội chứng động mạch vành (ĐMV) cấp nên được theo dõi ít nhất trong 24 giờ để đánh giá nhánh ĐMV gây nhồi máu được mở thông sau khi dùng thuốc tiêu sợi huyết, tắc lại sau can thiệp ĐMV và phát hiện các biến chứng tái thiếu máu. Huyết áp cũng nên được theo dõi liên tục, tần suất phụ thuộc vào tình trạng của từng bệnh nhân.

Bệnh nhân NMCTC phải nhập viện ở đơn vị chăm sóc đặc biệt và theo dõi điện tim liên tục. Mọi bệnh nhân phải cho dùng aspirin (160-325mg) và heparin càng sớm càng tốt. Điều trị bằng thuốc chẹn bêta giao cảm và nitroglycerin, nếu còn đau ngực và không có chống chỉ định. Heparin trọng lượng phân tử thấp và các thuốc ức chế thụ thể glycoprotein IIb/IIIa của tiểu cầu đã làm thay đổi đáng kể phương pháp điều trị hiện nay. Phối hợp các thuốc ức chế thụ thể glycoprotein IIb/IIIa với heparin và aspirin cũng làm giảm tỷ lệ biến chứng lâm sàng (tử vong và nhồi máu cơ tim). Vì vậy cả heparin trọng lượng phân tử thấp và ức chế thụ thể glycoprrotein IIb/IIIa được chỉ định cho bệnh nhân hội chứng ĐMV cấp trong đó có nhồi máu cơ tim có nguy cơ cao.

Nên chủ động can thiệp ĐMV sớm ở những bệnh nhân hội chứng ĐMV cấp có nguy cơ cao trừ khi có chống chỉ định. Đối với những bệnh nhân có nguy cơ trung bình, quyết định điều trị bảo tồn hay can thiệp sớm phụ thuộc vào kinh nghiệm của người thầy thuốc và nguyện vọng của bệnh nhân.

Còn đối với NMCTC có đoạn ST chênh lên thì tiêu sợi huyết vẫn là chiến lược điều trị chuẩn mực cho các bệnh nhân đến viện sớm và không có chống chỉ định, đặc biệt ở các cơ sở y tế chưa có khả năng can thiệp ĐMV qua da cấp cứu. Tuy nhiên, tái tưới máu bằng can thiệp ĐMV qua da có tiên lượng tốt hơn, đặc biệt là ở những trung tâm tim mạch can thiệp lớn có nhiều kinh nghiệm. Đối với điều trị tiêu sợi huyết, vấn đề quan trọng nhất là phải dùng thuốc càng sớm càng tốt sau khi khởi phát nhồi máu cơ tim. Heparin được dùng để bổ sung cho điều trị tiêu sợi huyết. Tác dụng ức chế ngưng tập tiểu cầu của các thuốc ức chế thụ thể glycoprotein IIb/IIIa làm tăng tỷ lệ mở thông nhánh ĐMV thủ phạm gây nhồi máu và duy trì mở thông các động mạch này về lâu dài.

Ngoài những chỉ định lâm sàng, còn phải tính đến tính khả thi và giá thành. Lựa chọn chiến lược điều trị tái tưới máu không chỉ liên quan đến những tiêu chí khoa học mà còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, trang thiết bị máy móc và khả năng của cơ sở y tế. Cuối cùng, tất cả bệnh nhân phải được tư vấn kỹ lưỡng để thay đổi và điều trị các yếu tố nguy cơ. Đa số bệnh nhân phải dùng lâu dài các thuốc aspirin, thuốc chẹn bêta giao cảm, thuốc statin và một thuốc ức chế men chuyển.

TS. Nguyễn Quang Tuấn-Suckhoedoisong

-->đọc tiếp...

Mạch chậm báo hiệu bệnh gì?

Nhiều người có mạch chậm vẫn sinh hoạt bình thường, nhưng khi có các dấu hiệu choáng váng, ngất lịm thì mới lo lắng và đến hỏi ý kiến bác sĩ. Bài viết này nhằm giải đáp phần nào về vấn đề đó.

Thế nào là mạch chậm?

Điện tâm đồ xác định nhịp tim chính xác.

Mạch là nhịp đập của động mạch, thường bắt ở cổ tay. Nhịp tim là nghe ở tim hoặc biểu hiện trên điện tâm đồ. Mạch và nhịp tim thường bằng nhau, mạch bình thường từ 60-80 lần/phút. Mạch chậm được quy định là dưới 60 lần/phút. Gặp trường hợp mạch chậm, cần phải làm điện tâm đồ để xác định bản chất của nhịp chậm.

Tim hoạt động do sự chỉ huy của hệ thống dẫn truyền tự động đi từ nhĩ xuống thất. Hệ thống này do nút xoang (keith flack) chỉ đạo. Phải làm điện tâm đồ mới biết được tim đập do nút xoang chỉ huy gọi là "nhập xuống". Nút xoang chịu ảnh hưởng của thần kinh giao cảm và phó giao cảm, nên nhịp xoang có thể thay đổi nhanh lên hay chậm đi trong một số bệnh toàn thân hoặc do thuốc. Nhịp chậm do nút xoang bị suy giảm, do một số nguyên nhân khác và do bloc nhĩ thất. Cần quan tâm đến loại mạch chậm do bloc nhĩ thất và mạch chậm xoang.

Mạch chậm do bloc nhĩ nhất

Có 35-67% các ca bloc nhĩ thất có cơn Adams Stokes. Bệnh do Adams người Iceland phát hiện từ năm 1827. 30 năm sau, Stokes bổ sung thêm. Cơn Adams Stokes có thể xảy ra khi có nhịp nhanh thất, rung thất, bloc nhĩ thất hoàn toàn, có mạch chậm từ 36-40 lần/phút. Mạch chậm không thay đổi khi gắng sức hoặc dùng các thuốc tăng nhịp tim. Bệnh nhân hay bị hoa mắt, choáng váng, ngất xỉu xảy ra đột ngột, ít khi kéo dài quá 1-2 phút, thường không để lại di chứng thần kinh. Quan sát thấy đột nhiên tái mặt và thỉu đi, khi tỉnh dậy thường đỏ bừng mặt. Adams Stokes có 4 thể trên lâm sàng là: nhẹ, thấy choáng váng, cảm giác rơi hẫng, mặt tái xanh; vừa: ngất chớp nhoáng; nặng: cơn ngất kéo dài, mê; và có thể chết đột ngột. Người ta cho rằng, nhồi máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não có thể là nguyên nhân hay hậu quả của cơn Adams Stokes.

- Bloc nhĩ thất hoàn toàn thường xuyên: Mạch chậm ổn định 30-40 lần/phút, đều. Nghe tim thỉnh thoảng thấy một nhát bóp mạnh gọi là "sóng đại bác".

- Bloc nhĩ thất kịch phát: Bình thường vẫn nhịp xoang, đột nhiên có bloc nhĩ thất 10-15 phút rồi tự hết. Hay bị ngất, có cơn Adams Stokes nhẹ hay vừa, có cơn nhịp nhanh thất hoặc ngừng tim.

- Bloc nhĩ thất không ổn định: Là loại trung gian giữa hai loại trên, cũng hay có cơn ngất liên tiếp. Điện tim thì lúc có nhịp xoang, lúc có bloc nhĩ thất.

Máy tạo nhịp tim điều trị loạn nhịp chậm xoang.

Mạch chậm xoang

Mạch chậm có thể gặp ở người bình thường hay ở người cường phế vị. Gặp ở mọi lứa tuổi, tỷ lệ nam nữ bằng nhau, huyết áp bình thường, tim giảm tần số. Người cường phế vị tiết nhiều nước bọt, hay vã mồ hôi, nhu động ruột tăng. Mạch chậm có khi do bẩm sinh. Các trường hợp trên không cần điều trị. Nếu khó chịu, nhức đầu nhiều có thể dùng atropin.

Mạch chậm có thể gặp ở những vận động viên thể dục thể thao thi đấu các môn cần thể lực mạch như bóng đá, nâng tạ, chạy đường dài. Tiêu chuẩn của vận động viên lúc nghỉ ngơi về mạch là 40-60 phút, trung bình là 50. Càng tập luyện nhiều mạch càng chậm.

Do dùng thuốc digital, amodaron, verapamin, thuốc chẹn bêta, thời gian kéo dài gây mạch chậm. Digital dùng lâu hay tích lũy thuốc. Do đó, khi sử dụng các thuốc trên phải theo dõi mạch. Nếu thấy mạch chậm dưới 60 lần/phút phải ngừng thuốc ngay.

Hội chứng tăng áp lực sọ não: Gặp trong các trường hợp u não, khối máu tụ trong não do chấn thương sọ não có mạch chậm.

Vàng da kéo dài do u tụy do sỏi mật cũng là nguyên nhân gây ra mạch chậm. Bình thường không có muối mật trong máu và nước tiểu, khi tắc mật thì muối mật xuất hiện trong huyết thanh và trong nước tiểu bệnh nhân. Muối mật tăng gây mạch chậm và ngứa. Mạch chậm còn gặp ở bệnh thương hàn, bạch hầu.

Trong thời kỳ dưỡng bệnh của các bệnh nhân nhiễm khuẩn, nhiễm độc cũng có hiện tượng mạch chậm, vì sau khi bị bệnh, nhiều chức năng trong cơ thể bị suy giảm. Sau khi dưỡng bệnh một thời gian, mạch sẽ trở lại bình thường.

Về điều trị

Mạch chậm xoang không có triệu chứng thường không phải điều trị, nếu cần thì dùng các thuốc cường giao cảm, atropin... và điều trị các nguyên nhân kể trên. Mạch chậm do bloc nhĩ thất hoàn toàn có hay không có cơn Adams Stokes và không có hy vọng hồi phục, nhịp tim dưới 40 lần/phút, có khoảng nghỉ dưới 3 giây khi thức và loạn nhịp chậm xoang có triệu chứng đều phải đặt máy tạo nhịp. Có nhiều loại máy, tùy từng trường hợp cần phải khám và có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

BSCKII. Nguyễn Đức Lê

-->đọc tiếp...

Tắc mạch khí do đâu?

Gần đây, người nhà tôi phải vào bệnh viện để phẫu thuật lồng ngực do bị suy tim. Sau khi phẫu thuật xong, bác sĩ nói với gia đình là trong quá trình phẫu thuật có tắc mạch khí nhưng đã xử trí kịp thời. Tôi băn khoăn không biết tắc mạch khí là gì, có nguy hiểm không?

Nguyễn Văn An(Hà Nam)

Tắc mạch khí tại tim.

Tắc mạch khí là do không khí lọt vào hệ thống tuần hoàn: động mạch hoặc tĩnh mạch. Tắc mạch khí có thể xảy ra trong các tình huống như: làm thủ thuật bơm khí vào màng phổi, bơm khí vào màng bụng, chọc xoang, nạo phá thai bằng thìa, rau tiền đạo, phẫu thuật lồng ngực. Thường phải có đến 100ml không khí vào mạch máu mới đủ để gây các dấu hiệu lâm sàng. Tắc mạch khí ở tĩnh mạch gây ra các dấu hiệu của bệnh tim, phổi cấp tính. Đặc điểm là tình trạng sốc và suy tim phải. Bệnh nhân thường khó thở và tức ngực dữ dội, đột ngột, đôi khi có cơn đau ở sau xương ức giống như cơn đau thắt ngực của nhồi máu cơ tim. Trạng thái sốc thể hiện ở chỗ: bệnh nhân bồn chồn, lo lắng, mặt và toàn thân tái nhợt, tứ chi lạnh toát, vã mồ hôi, mạch nhỏ, nhanh, khó bắt, huyết áp tụt rất thấp, gan to, nghe tim sẽ thấy tiếng thứ 2 đập mạnh, phổi không thấy gì đặc biệt, có khi thấy rì rào, phế nang giảm. Tắc mạch khí ở động mạch gây ra các rối loạn não, tim, phổi... Tắc động mạch não: người bệnh có thể co giật, liệt nửa người, hôn mê. Lượng khí nhiều, liệt có thể không hồi phục. Tắc động mạch vành tim gây cơ tim thiếu máu nuôi dưỡng, hoại tử và nhồi máu cơ tim. Tắc động mạch phổi, phổi lớn sẽ có biểu hiện sốc nặng như tình trạng tim - phổi cấp tính. Đối với tắc mạch khí ở tĩnh mạch: không khí sẽ dồn về tim phải, làm nghẽn tuần hoàn ở thất phải, người bệnh có thể chết vì tắc các mao mạch phổi, vì vậy phải đặt bệnh nhân nằm nghiêng sang bên trái. Trong tắc mạch khí ở động mạch: không khí sẽ xâm nhập vào các tĩnh mạch phổi và các động mạch ở phần trên thân thể. Phải tức khắc đặt bệnh nhân nằm đầu thấp để không khí không đưa lên não được. Vì vậy, trong khi làm các thủ thuật trong phẫu thuật lồng ngực, chọc xoang hoặc tiêm truyền dịch, các bác sĩ phải rất cẩn trọng.

BS. Nguyễn Kim Lan-suckhoedoisong

-->đọc tiếp...

Phòng và chống bệnh tim mạch

Vài năm gần đây, bệnh tim mạch (kể cả bệnh tăng huyết áp, tai biến mạch máu não) đang có chiều hướng gia tăng. Hy vọng với những gợi ý dưới đây sẽ giúp bạn đọc phòng chống căn bệnh này một cách hiệu quả nhất.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh tim mạch. Nguyên nhân là do chế độ thức phẩm ngày càng nhiều calo như: thịt, mỡ động vật, bơ sữa, đường gây bệnh béo phì. Một nguyên nhân rất quan trọng khác là do ít vận động nhưng lại bị sức ép công việc quá lớn, thường xuyên bị căng thẳng. Muốn ngừa bệnh tim mạch, trước hết ta phải biết nhận diện những yếu tố gây bệnh: thuốc lá, cao mỡ, cao áp huyết, thiếu hoạt động, béo phì, và đái tháo đường (ĐTĐ).

Khám tim mạch cho người cao tuổi.

Thuốc lá

Gây rất nhiều nguy hiểm đến tim mạch. Thống kê cho thấy, người hút thuốc có tỷ lệ bị bệnh tim mạch cao hơn hai lần người không hút. Ai không hút nhưng phải hít khói của người hút cũng có nguy cơ mắc bệnh tim mạch hơn người thường. Thậm chí, trong số những người tử vong vì bệnh tim mạch, khoảng 1/3 đã tử vong vì thuốc lá. Trong số những nguyên nhân “né” được, thuốc lá là nguyên nhân cần “né” nhiều nhất. Ngay cả những người đã lỡ bị bệnh tim mạch, nếu bỏ được thuốc thì tỷ lệ bị “mất mạng” vì thuốc lá sẽ giảm xuống khoảng một nửa những người tiếp tục hút.

Cao “mỡ” (cholesterol)

Là một yếu tố quan trọng đưa đến bệnh tim mạch. Chất mỡ này tuy không thể thiếu được trong đời sống hàng ngày, nhưng rất nguy hại khi dùng nó quá nhiều. Trường hợp này, cholesterol sẽ nằm trên lớp vách mỏng của các động mạch và ngay cả trên tim nữa. Dần theo năm tháng, lớp mỡ này dày lên và giảm bớt kích thước của các động mạch. Hoạt động của máu trong việc vận chuyển oxy trở nên yếu, không đủ nuôi các cơ quan bộ phận trong cơ thể khi cần phải cố sức làm việc gì đó, dẫn đến những cơn đau ở ngực, đó là tình trạng nguy hiểm của chứng đau thắt ngực, do thiếu máu đến tim. Muốn bảo vệ tim, phải có chừng mực với hàm lượng cholesterol, ngay cả khi bạn muốn dùng một thực phẩm bổ dưỡng nào đó. Tuy vậy, cũng có một số người thường có khuynh hướng ăn những thực phẩm có hàm lượng cholesterol quá cao. Nếu hàm lượng cholesterol dưới 2g trong ngày, bạn không cần lo lắng gì cả, nhưng lần sau đó phải chú ý nhé! Trên 2,5g trong ngày, bạn phải theo một chế độ ăn kiêng và đôi khi phải uống thuốc thêm. Giữa 2 mức độ đó, hàm lượng cholesterol cần được dùng ít lại. Tóm lại, bạn phải luôn thận trọng và sử dụng có liều lượng vừa phải.

Áp huyết cao

Cũng gây nguy hiểm đáng kể cho tim mạch. Theo định nghĩa của Hội Tim mạch Hoa Kỳ thì áp huyết bình thường là từ 130/85mmHg trở xuống. Tuy nhiên, áp huyết phải dưới 120/80 thì mới được kể là “tốt”. Cũng như thuốc giảm mỡ, thuốc hạ áp huyết đã “cứu” được mạng của rất nhiều người và còn giúp nhiều người khác tránh khỏi những bệnh gây tàn tật như bệnh tai biến mạch máu não. Những lời đồn về biến chứng của thuốc đã bị “thổi phồng” quá đáng và làm người bệnh hoang mang. Cũng như thuốc giảm mỡ, biến chứng của thuốc so với cái lợi của thuốc thì quá nhỏ. Nếu uống thuốc mà không “hợp” thì nên gặp lại bác sĩ để tính chuyện đổi thuốc khác. Bỏ thuốc là một chuyện hoàn toàn không nên làm.

Thể dục

Giúp giảm đường, giảm mỡ, giảm cân, giảm áp huyết, và giảm những bệnh tim mạch. Người có thể dục thường xuyên sẽ sống khỏe hơn, lâu dài hơn, và sẽ có xương cứng hơn những người ít hoạt động. Nên thể thao khoảng hơn 30 phút, 4 hoặc 5 ngày mỗi tuần. Người “phì”, đặc biệt là những người có nhiều mỡ bụng, cũng dễ bị bệnh tim hơn một người không “phì”. Ở Hoa Kỳ, nhiều người bị “phì” vì thức ăn quá thừa thải mà sinh hoạt lại ít (ít đi bộ, ít đạp xe đạp, làm gì cũng dùng máy, thay vì sử dụng tay, chân.....). Muốn giảm cân, không có gì quan trọng hơn việc giới hạn số lượng thực phẩm tiêu thụ mỗi ngày. Phải biết số năng lượng “calories” mình cần, và tiêu thụ ít hơn số “calories” đó. Phải đặc biệt chú trọng đến những chất đường, bột, và mỡ. Ít người nghĩ nước ngọt, nước trái cây, sữa là thức ăn. Tuy nhiên, những thứ này có rất nhiều “calories”. Cũng có người đến bữa thì ăn ít, tuy nhiên, cứ đi ra lại “bốc” 1 miếng, đi vô “bốc” 2 miếng. Những miếng nhỏ này cộng lại có khi còn hơn một bữa lớn.

Bệnh ĐTĐ

Cũng rất nguy hại cho tim mạch. Phụ nữ có ĐTĐ bị nhiều bệnh tim mạch gấp 3 lần phụ nữ bình thường. Đàn ông có ĐTĐ thì bị nhiều bệnh tim mạch gấp 2 lần đàn ông bình thường. Khoảng 2/3 những người có ĐTĐ sẽ tử vong vì những bệnh tim mạch. Chính vì vậy mà ai có ĐTĐ đều nên đặc biệt để ý và ngăn ngừa bệnh tim mạch. Dĩ nhiên chế độ ăn, thể dục, uống thuốc và chích thuốc là quan trọng.

BS. Quốc Bảo-skds

-->đọc tiếp...

3 nhóm thực phẩm thiết yếu cho người mắc bệnh tim

Căn bệnh nguy hiểm này đòi hỏi phải có một chế độ ăn uống và luyện tập thích hợp. Ngoài việc vẫn phải đảm bảo dinh dưỡng, những người mắc bệnh tim cần đặc biệt chú ý tới 3 loại thực phẩm sau:

1. Cá

Đối với bệnh tim, cá là loại thực phẩm “kì diệu”, tốt hơn tất cả các loại thuốc. Cá chứa nhiều vi chất dinh dưỡng, không chứa axít béo và cholesterol, rất có lợi cho tim.

Những chứng minh khoa học gần đây đã cho thấy thường xuyên ăn cá, đặc biệt là các loại cá sống ở tầng nước sâu có thể làm giảm tới trên 52% nguy cơ mắc bệnh và giảm 30% tỉ lệ tử vong khi mắc phải căn bệnh này.

2. Hoa quả

100g hoa quả tươi mỗi ngày sẽ giúp bạn giảm tới 34% nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm, đặc biệt là bệnh nhồi máu cơ tim

Các loại hoa quả tươi rất giàu vitamin C, giúp tăng cường sức đề kháng, ngăn ngừa quá trinh xơ hoá đường huyết và sự sinh sôi, phát triển của các loại nấm và vi khuẩn trong đường ruột, từ đó “cải thiện” hoạt động của bộ máy tiêu hóa.

100g hoa quả tươi mỗi ngày sẽ giúp bạn giảm tới 34% nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm, đặc biệt là bệnh nhồi máu cơ tim và các bệnh khác có liên quan như: tiểu đường, máu nhiễm mỡ…

3. Thực phẩm chứa nhiều kali

Chuối, sữa chua, khoai tây là những loại thực phẩm giầu hàm lượng kali, có tác dụng tốt trong việc lưu thông đường huyết, giảm áp lực cho máu, giúp máu về tim được lưu thông dễ dàng.

Mối ngày nên ăn ít nhất 50gram những thực phẩm có chứa nhiều kali. Để việc hấp thu kali của cơ thể trở nên hiệu quả và dễ dàng, bạn nên kết hợp với các loại thực phẩm có chứa nhiều vitamin C.

-->đọc tiếp...

Ăn nhiều đồ béo có bị tăng huyết áp?

Tôi bị bệnh tăng huyết áp đã 2 năm. Năm nào cũng vậy, cứ sau dịp Tết là tôi phải nằm viện để điều trị bệnh. Có phải là do tôi ăn nhiều đồ béo trong những ngày Tết không?

Vũ Mai Duyên (Hải Phòng)

Những món ăn ngày Tết thường rất giàu chất béo "xấu" từ động vật (thịt đông, giò thủ, các món xào...). Các chất béo này nếu ăn nhiều hơn bình thường một chút, lập tức huyết áp sẽ "báo động" ngay. Vì thế, người bệnh cần tránh các chất béo chứa nhiều acid béo bão hòa làm tăng cholesterol "xấu" gây nên vữa xơ động mạch như mỡ bò, mỡ cừu, dầu dừa và dầu cọ, sữa nguyên kem, bơ, lòng trắng trứng. Nên thay bằng thức ăn cũng béo nhưng ít acid bão hòa như dầu đậu nành, dầu hướng dương, dầu ngô, dầu ô liu, lòng đỏ trứng, sữa gầy, sữa chua, thịt gà, cá... Nên ăn nhiều rau và quả tươi vì đây là những thức ăn rất cần thiết cho người bị tăng huyết áp cũng như bị các bệnh tim mạch khác. Rau quả tươi chứa nhiều vitamin thiên nhiên, tốt hơn các vitamin tổng hợp. Chúng còn chứa nhiều chất chống ôxy hóa, góp phần giữ cho các tế bào trẻ trung lâu hơn, chứa nhiều chất xơ, cần thiết cho hoạt động tiêu hóa và có thể còn góp phần tống cholesterol ra ngoài cơ thể. Chúng cung cấp rất ít calo, chống được béo, giảm được trọng lượng. Tuy nhiên, người bị tăng huyết áp cũng nên hạn chế ăn các loại trái cây quá ngọt như na, mít, vải cũng như bánh kẹo vì chất đường không tốt cho thành mạch.

BS. Cẩm Nga-SKDS

-->đọc tiếp...

Những bước đi “Phù Đổng”

10 năm về trước, tim mạch can thiệp (TMCT) ở Việt Nam chẳng khác gì một đứa trẻ mới tập đi, thậm chí tên gọi cũng thật xa lạ với giới chuyên môn và người bệnh. Nhưng chỉ trong vòng một thập kỷ, với những bước đi "Phù Đổng" của mình, TMCT đã trở thành một mũi nhọn của y học Việt Nam hiện đại. Trên con đường đi đến những thành công chứa đựng bao nỗi nhọc nhằn và có cả nước mắt.

Sức mạnh và sự quyến rũ

Đêm lùi dần về khuya, thành phố ngủ say trong giá lạnh của mùa đông, những người bệnh trong Bệnh viện Bạch Mai cũng đã ngủ thiu thiu, nhưng lúc lúc những chiếc xe cấp cứu lại xé toang không gian bệnh viện bởi tiếng còi hú. Một chiếc xe 115 rú còi inh ỏi hối hả tiến vào cửa Viện Tim mạch, các nhân viên y tế chật vật đưa từ xe ra một người đàn ông khoảng 60 tuổi, khá to béo trong tình trạng ngực đau dữ dội. Ngay lập tức bệnh nhân được đặt trong tình trạng cấp cứu. Kết quả chụp mạch cho thấy đây là một ca nhồi máu cơ tim cấp, có 2 nhánh động mạch vành bị tắc do mảng xơ vữa, nếu không xử trí nhanh chóng bệnh nhân sẽ tử vong vì cơ tim bị hoại tử. Chỉ trong ít phút, mọi điều kiện trong Phòng tim mạch can thiệp đã sẵn sàng, mọi bước chuẩn bị đều cực kỳ linh hoạt và chuyên nghiệp. Bệnh nhân được đưa vào phòng can thiệp để đặt stent động mạch vành. Đây là một ca bệnh phức tạp, bệnh nhân phải đặt 2 stent trên 2 nhánh động mạch vành trong tình trạng cấp cứu, bản thân bệnh nhân lại bị đái tháo đường, tăng lipid máu, huyết động không ổn định. Nhịp đập phập phồng của trái tim người bệnh trên màn hình can thiệp như một đồng hồ đếm ngược thời gian. Sau hơn 2 giờ can thiệp, người bệnh được cứu sống, các stent đã giải thoát sự tắc nghẽn của động mạch vành, mang máu đến tưới cho vùng cơ tim bị nhồi máu.

Tim mạch can thiệp đã giúp nhiều người bệnh tim mạch thoát hiểm.

Các bác sĩ bước ra khỏi phòng can thiệp cũng là lúc đêm đông đang dần tan. Mắt họ đỏ hoe trên những khuôn mặt hốc hác vì căng thẳng và mất ngủ. Thành phố đang cựa mình thức dậy sau giấc ngủ đủ đầy và ấm áp. Có một người bác sĩ đã đón sinh nhật tuổi 40 của mình trong một đêm trắng như thế mà anh không hề hay.

Người ta ví TMCT như một chàng trai trẻ, khoẻ mạnh và quyến rũ. Đó là một chuyên ngành còn mới mẻ với cả thế giới và ở Việt Nam nhưng những bước đi của nó khiến người ta không khỏi kinh ngạc. Trong Đại hội tim mạch ASEAN lần thứ 17 vừa qua tại Hà Nội, kỹ thuật can thiệp hoàn hảo của các bác sĩ TMCT Việt Nam thể hiện trong nhiều ca can thiệp trực tiếp đã để lại ấn tượng sâu sắc với các đồng nghiệp đến từ nhiều nơi trên thế giới. GS. Phạm Gia Khải, Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam và GS. Nguyễn Lân Việt, Viện trưởng Viện Tim mạch Việt Nam, hãnh diện với bạn bè quốc tế khi các học trò "trình làng" là một dàn bác sĩ TMCT trẻ trung, năng động. Chính sức hấp dẫn của chuyên ngành TMCT đang thu hút rất nhiều bác sĩ trẻ xuất sắc. Bởi muốn trở thành một bác sĩ TMCT, họ phải giỏi về lâm sàng tim mạch, sử dụng hiệu quả các phương tiện chẩn đoán hình ảnh, khéo léo trong thao tác kỹ thuật và cần có sự nhạy cảm đặc biệt trước sự sống của mỗi trái tim.

"Biển mặn như nước mắt"

Cảm xúc về những ngày đầu tiên (năm1997) khi bắt đầu đưa TMCT vào điều trị vẫn còn nguyên vẹn với TS. Phạm Mạnh Hùng- Trưởng phòng Tim mạch can thiệp. Ngày ấy, TMCT còn là lĩnh vực rất mới trên thế giới, còn ở Việt Nam đây là một khái niệm còn quá xa lạ, mặc dù trước đó có những ca thông tim để chẩn đoán nhưng chưa phải làm can thiệp thực sự. Dù có thận trọng đến mấy thì những bước đi đầu tiên của TMCT lúc bấy giờ cũng không thể tránh khỏi những vấp ngã. Ca can thiệp rối loạn nhịp có sự hỗ trợ của các chuyên gia Mỹ đã thất bại, vị GS người Mỹ bật khóc nức nở, đó là nỗi buồn không thể nào quên được. Với kỹ thuật can thiệp động mạch vành, thách thức đầu tiên là một trường hợp bị tắc động mạch vành và có nhiều biến chứng phức tạp, đoạn mạch vành bị tắc rất dài, bệnh nhân là người cao tuổi, có chỉ định phải nong vành và đặt stent. Khi cho ống thông đi qua chỗ tổn thương và đặt được stent xong nhưng khi rút ra thì đầu dây dẫn bị đứt lại trong đó. Đây là một dây dẫn cũ, xin lại từ những thiết bị đã qua sử dụng của các đồng nghiệp Mỹ. Vì chưa có kinh nghiệm xử trí, các bác sĩ trẻ vội vàng cho bệnh nhân chuyển ngay lên Bệnh viện Việt Đức để phẫu thuật. Nhưng bệnh nhân bị biến chứng suy thận nặng và đã tử vong.

Trọng trách để phát triển chuyên ngành TMCT được đặt lên vai những bác sĩ trẻ, những người đang hoặc vừa bước qua tuổi 20, vinh quang sẽ đến ở ngày mai nếu họ vượt qua được những khó khăn khi mọi thứ bắt đầu từ con số 0. Không có tiền mua thiết bị can thiệp, tất cả những dụng cụ nong van, nong động mạch vành... đều phải xin lại của những đồng nghiệp thân thiết ở Mỹ, Pháp. Các dụng cụ đó cũng không đồng bộ, nhưng nhiệm vụ phải thực hiện can thiệp thành công bằng những thứ "cọc cạch" ấy. Đã có những đêm trắng họ phải thức trông bệnh nhân, hồi hộp theo dõi từng biến chuyển sau biến chứng. Chia sẻ với sự nhiệt tình học hỏi của các bác sĩ trẻ của Viện Tim mạch Việt Nam, các bác sĩ người Việt ở nước ngoài như BS. Thạch Nguyễn, Lê Minh Khôi mang cả dụng cụ từ Mỹ về làm cùng họ.

Sự xuất hiện của TMCT không nhận được sự ủng hộ ngay của các đồng nghiệp khác trong nước, rất nhiều người nghi ngờ hiệu quả của biện pháp điều trị này. Báo cáo sau vài ca can thiệp đầu tiên có cả những thất bại và thành công không tìm được sự công nhận của các nhà khoa học.

Người ta nghĩ rằng không hiệu quả hơn phẫu thuật, gây biến chứng nhiều hơn. Với kỹ thuật đặt stent nong động mạch vành bị tắc vì xơ vữa động mạch còn bị cho là quá xa vời. Lúc đó nhiều người cho rằng đó là bệnh của các nước phát triển, có chế độ ăn quá dư thừa dinh dưỡng. Cũng có thể với những bác sĩ còn quá trẻ chưa hề tạo dựng được tên tuổi, đảm nhận một kỹ thuật hoàn toàn mới lại càng khó thuyết phục giới chuyên môn. Mãi đến khi 200 ca TMCT được báo cáo với những hiệu quả rõ rệt thì TMCT mới bắt đầu có vị trí của mình trên diễn đàn y học.

Trên con đường gập ghềnh thử thách bản lĩnh và trí tuệ của những bác sĩ trẻ, niềm vui đến sau mỗi thành công còn hàng nghìn bài học họ có được phải trả giá bằng những thất bại đầy nước mắt.

Cánh tay đang ngày một vươn xa

Năm 2006, lần đầu tiên Việt Nam thực hiện 2 ca TMCT truyền hình trực tiếp sang Hội nghị tim mạch quốc tế ở Singapore, và vừa qua trở thành chủ nhà của Đại hội tim mạch Đông Nam Á lần thứ 17. Giờ đây không chỉ có Viện Tim mạch Việt Nam mà nhiều trung tâm TMCT đã được hình thành trên cả nước. Chúng ta không chỉ học ở các nước khác mà có những kỹ thuật họ phải đến học mình, trong đó điều trị hẹp van 2 lá bằng bóng inoue là một ví dụ. Nhiều bệnh lý tim bẩm sinh như thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch... đã được thực hiện thành công hàng nghìn ca. Không chỉ có bệnh lý tim mạch đặc trưng của nước nghèo như hẹp hở van tim do thấp, các bệnh tim bẩm sinh mà trước đây chỉ tưởng có ở nước giàu như tắc động mạch vành do xơ vữa, rối loạn nhịp... đều được xử trí thành công bằng can thiệp. Những phụ nữ mang thai hẹp van 2 lá vẫn có thể nong van trong khi nếu phẫu thuật có thể gây sảy thai do liên quan đến quá trình gây mê. Hay vẫn có thể vừa cấp cứu vừa đặt stent động mạch vành cho những bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim cấp, kể cả khi bệnh nhân đã chết lâm sàng...

Sự phát triển của TMCT đang biến những điều "không thể" trở thành "có thể". Những mảng xơ vữa bị canxi hóa vẫn có thể được khoan cắt bằng can thiệp, các thiết bị siêu âm lòng động mạch được ứng dụng cho phép phát hiện sớm và chính xác những tổn thương mà chụp mạch không tìm thấy. Trước đây, người ta không thể tưởng tượng được có thể thay van tim và sửa van tim qua ống thông nhưng giờ đây điều đó là sự thật. Đây cũng là kỹ thuật TMCT mới nhất trên thế giới, dự kiến năm 2009 sẽ ứng dụng tại Việt Nam. Cánh tay TMCT đang ngày một vươn xa với sự hỗ trợ đặc biệt của khoa học công nghệ, TMCT trở thành một trong những lĩnh vực y tế kỹ thuật cao thành công nhất ở Việt Nam, đáp ứng xu thế phát triển của y học hiện đại: điều trị ít xâm lấn.

Suckhoedoisong

-->đọc tiếp...